Η Αλεξάνδρεια τόπος συνάντησης και διαλόγου – Εργασίες Θεολογικού Διαλόγου Ορθοδόξων-Αγγλικανών

Η παράδοση αυτή δεν αποτελεί απλώς ιστορική μνήμη. Διατρέχει τους αιώνες της Αλεξανδρινής Εκκλησίας και συνδέεται με μεγάλες μορφές του Πατριαρχικού Θρόνου του Αγίου Μάρκου: από τον Πατριάρχη Κύριλλο Λούκαρι και τον λόγιο Πατριάρχη Μετροφάνη Κριτόπουλο, έως τον Πατριάρχη Μελέτιο Β΄ Μεταξάκη και, στους νεότερους χρόνους, τους αοιδίμους Πατριάρχες Νικόλαο ΣΤ΄ και Παρθένιο Γ΄, τον αποκληθέντα και «Πατριάρχη των Διαλόγων». Πρόκειται για μία μακρά εκκλησιαστική παρακαταθήκη, η οποία εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι ο αληθινός θεολογικός διάλογος δεν αποτελεί διπλωματική διαδικασία, αλλά διακονία της αλήθειας μέσα στην αγάπη και αναζήτηση εκείνων που μπορούν να φέρουν τους χριστιανούς εγγύτερα στην ενότητα για την οποία προσευχήθηκε ο ίδιος ο Κύριος.

Κατά την έναρξη της σημερινής ημέρας, η Α.Θ.Μ., ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής, κ.κ. Θεόδωρος Β΄ δέχθηκε στην Πατριαρχική Καθέδρα τους δύο συμπροέδρους της Επιτροπής και τα μέλη των αντιπροσωπειών.

Την Ορθόδοξη πλευρά της Επιτροπής συντονίζει ως συμπρόεδρος ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βελγίου κ. Αθηναγόρας, εκπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ενώ από την πλευρά της Αγγλικανικής Κοινωνίας συμπροεδρεύει ο  Επίσκοπος Michael Lewis.

Με την υποδοχή των μελών της Επιτροπής στην αποστολική γη της Αλεξάνδρειας αρχίζει ένας ακόμη σταθμός μιας μακράς πορείας θεολογικής προσέγγισης, αλληλογνωριμίας και διαλόγου μεταξύ Ορθοδόξων και Αγγλικανών, σε έναν τόπο που γνωρίζει από την ίδια του την ιστορία ότι η θεολογία δεν ορθώνει τείχη, αλλά καλείται να ανοίγει δρόμους συνάντησης, πάντοτε με πιστότητα στην αλήθεια της πίστεως και με αγάπη προς τον άνθρωπο.

Στην εμπνευσμένη προσφώνησή του προς τα μέλη της Επιτροπής, ο Μακαριώτατος ανέδειξε το βαθύτερο νόημα της σύγχρονης ιεραποστολής, της κατήχησης και του θεολογικού διαλόγου. Υπογράμμισε ότι η Ιεραποστολή δεν αποτελεί πεδίο ανταγωνισμού, διεκδίκησης επιρροής ή αριθμητικής επικράτησης, αλλά διακονία του ανθρώπου και ζωντανή μαρτυρία του Χριστού εκεί όπου υπάρχουν πόνος, φτώχεια, ασθένεια, προσφυγιά, μοναξιά και απουσία ελπίδας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σύγχρονη κατήχηση, τονίζοντας ότι δεν αρκεί η απλή μετάδοση θρησκευτικών γνώσεων. Η Εκκλησία καλείται να οδηγήσει τον άνθρωπο «από τη γνώση στη σχέση, από την πληροφορία στην εμπειρία και από την ακρόαση στη συμμετοχή», ώστε η πίστη να γίνεται πραγματική εμπειρία ζωής εν Χριστώ. Σε μία εποχή κατά την οποία η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να προσφέρουν απεριόριστη πληροφορία, ο άνθρωπος εξακολουθεί να αναζητεί εκείνο που καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει: την προσωπική σχέση, την κοινωνία, την αγάπη, την ελπίδα και το νόημα της ζωής.

Ο Πατριάρχης Θεόδωρος Β΄ στάθηκε ιδιαίτερα στην αφρικανική εμπειρία της Εκκλησίας, επισημαίνοντας ότι η αυθεντική Ιεραποστολή δεν μεταφέρει πολιτιστικά πρότυπα ούτε δημιουργεί εξαρτήσεις, αλλά διαμορφώνει γηγενείς ποιμένες, καλλιεργεί τις τοπικές Εκκλησίες και επιτρέπει σε κάθε λαό να προσλαμβάνει και να βιώνει το Ευαγγέλιο μέσα στη δική του γλώσσα, τον πολιτισμό και την κοινωνική του πραγματικότητα.

Στο ίδιο πνεύμα τοποθέτησε και τον διάλογο Ορθοδόξων και Αγγλικανών. Όπως τόνισε, ο θεολογικός διάλογος δεν σημαίνει εγκατάλειψη της πίστεως ή της εκκλησιαστικής ταυτότητας, αλλά συνάντηση μέσα στην  αμοιβαία γνώση και τον σεβασμό, με κοινό προσανατολισμό την ειρήνη, την καταλλαγή και τη διακονία του ανθρώπου.

Το μήνυμα της Πατριαρχικής ομιλίας συνοψίσθηκε σε μία ισχυρή εκκλησιολογική αρχή: η Ιεραποστολή δεν είναι κατάκτηση, ανταγωνισμός ή επέκταση επιρροής. Είναι διακονία, θυσία, αγάπη και Χριστός. Και η επιτυχία της, όπως επεσήμανε ο Μακαριώτατος, δεν μετριέται πρωτίστως με αριθμούς, κτίρια ή οργανωτικές δομές, αλλά με ανθρώπινες ζωές που μεταμορφώνονται από το Ευαγγέλιο.

Μετά την εμπνευσμένη ομιλία του, ο Μακαριώτατος ευχαρίστησε θερμά τους δύο Συμπροέδρους της Διεθνούς Επιτροπής για την παρουσία, τους κόπους και τη συμβολή τους στην πορεία του θεολογικού διαλόγου.

Απευθυνόμενος ιδιαιτέρως προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Βελγίου κ. Αθηναγόρα, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για την πολυετή διακονία και αφοσίωσή του στο έργο της Επιτροπής και, διά του προσώπου του, απέστειλε θερμούς αδελφικούς χαιρετισμούς και εγκάρδιες ευχές προς την Α.Θ.Π., τον Οικουμενικό Πατριάρχη, κ.κ. Βαρθολομαίο.

Παράλληλα, καλωσόρισε με ιδιαίτερη χαρά τους υπόλποιπους εκπροσώπους των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών που συμμετέχουν στις εργασίες της Επιτροπής, και συγκεκριμένα των Εκκλησιών Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, Σερβίας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Κύπρου, Ελλάδος και Αλβανίας. Ευχαριστώντας τους για την παρουσία και τη συμμετοχή τους, τους παρεκάλεσε να μεταφέρουν προς τους Μακαριωτάτους  Προκαθημένους των Εκκλησιών τους την αδελφική του αγάπη, τις θερμές ευχές και την ευγνωμοσύνη του για την αποστολή των εκπροσώπων τους, καθώς επίσης και τη σταθερή συμβολή τους στον θεολογικό διάλογο.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Μακαριώτατος και στον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στη Διεθνή Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου, Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ζιμπάμπουε και Αγκόλας κ. Σεραφείμ, εξαίροντας τη μακρά και πολύτιμη προσφορά του όχι μόνο στον συγκεκριμένο διάλογο, αλλά και ευρύτερα στις διαχριστιανικές και θεολογικές συναντήσεις της Εκκλησίας.

Τον χαρακτήρισε ακούραστο εργάτη του Κυρίου, ο οποίος, με βαθιά θεολογική κατάρτιση, συστηματική μελέτη και έρευνα, αλλά και με πολυετή εκκλησιαστική εμπειρία, διακονεί με συνέπεια την παρουσία και τη μαρτυρία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στους θεολογικούς διαλόγους. Μέσα από τη διακονία του μεταφέρει τη φωνή, την αγωνία και την ιεραποστολική εμπειρία της Αλεξανδρινής Εκκλησίας, ενώ ταυτόχρονα εργάζεται ακατάπαυστα για την οικοδόμηση γεφυρών επικοινωνίας, αλληλοκατανόησης και εμπιστοσύνης, ανοίγοντας δρόμους για έναν γόνιμο, ειλικρινή και καρποφόρο θεολογικό διάλογο.

Απευθυνόμενος δε προς τον Αγγλικανό Συμπρόεδρο της Επιτροπής, Επίσκοπο κ. Michael Lewis, ο Μακαριώτατος τον ευχαρίστησε θερμά για την παρουσία του στην Αλεξάνδρεια, μαζί με τα μέλη της Αγγλικανικής Κοινωνίας που συμμετέχουν στις εργασίες του Διαλόγου, ερχόμενοι από την Αγγλία, Αυστραλία, Η.Π.Α.,Κύπρο, Σρι-Λάνκα, Μαλαισία, κ.α.

Ο Πατριάρχης Θεόδωρος Β΄, ο οποίος συνδέεται με τον Επίσκοπο Michael με δεσμούς ειλικρινούς φιλίας και αμοιβαίας εκτιμήσεως, αναφέρθηκε με ιδιαίτερα θερμούς λόγους στην πολυετή εμπειρία, τη βαθιά γνώση και τη σημαντική συμβολή του στον θεολογικό διάλογο με την Ορθόδοξη Εκκλησία, εξαίροντας τη σταθερή προσήλωσή του στην καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης, αλληλοκατανοήσεως και αδελφικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χριστιανικών παραδόσεων.

Παράλληλα, τον παρεκάλεσε να μεταφέρει την αγάπη και τις εγκάρδιες ευχές του προς την Αρχιεπίσκοπο Καντέρμπερι, The Most Revd Sarah Mullally.

Αντιφωνώντας προς τον Μακαριώτατο, οι δύο Συμπρόεδροι της Διεθνούς Επιτροπής εξέφρασαν εκ μέρους όλων των μελών τη βαθιά ευγνωμοσύνη και τις θερμές ευχαριστίες τους για την αβραμιαία φιλοξενία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, την άρτια διοργάνωση των εργασιών, αλλά και πρωτίστως για την πατρική αγάπη, το προσωπικό ενδιαφέρον και την ουσιαστική συμβολή του Πάπα και Πατριάρχου Θεοδώρου Β΄ στην επιτυχία του σκοπού και της αποστολής της Επιτροπής.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βελγίου κ. Αθηναγόρας μετέφερε προς τον Μακαριώτατο τις θερμές αδελφικές ευχές και τους χαιρετισμούς της Α.Θ.Π., του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, ενώ ο Επίσκοπος Michael Lewis μετέφερε τις εγκάρδιες ευχές της Αρχιεπισκόπου Καντέρμπερι, The Most Revd Sarah Mullally. Αμφότεροι εξέφρασαν επίσης τις ευχαριστίες όλων των μελών της Επιτροπής για τη θερμή υποδοχή και τις ιδιαίτερες συνθήκες φιλοξενίας που τους παρέχει αυτές τις ημέρες το Παλαίφατο Πατριαρχείο.

Στις αντιφωνήσεις τους οι δύο Συμπρόεδροι αναφέρθηκαν ακόμη σε σημαντικούς σταθμούς της μακράς ιστορίας των σχέσεων και του θεολογικού διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου Εκκλησίας και της Αγγλικανικής Κοινωνίας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συνέχισης μιας πορείας που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες με θεολογική σοβαρότητα, αμοιβαίο σεβασμό και ειλικρινή αναζήτηση της βαθύτερης κατανοήσεως μεταξύ των δύο παραδόσεων.

Μετά την επίσημη υποδοχή στην Αίθουσα του Θρόνου του Πατριαρχείου, οι Συμπρόεδροι και τα μέλη της Επιτροπής μετέβησαν στην αίθουσα συνεδριάσεων της Αγίας και Ιεράς Συνόδου, την οποία ο Μακαριώτατος παραχώρησε για τη διεξαγωγή των εργασιών του Διαλόγου κατά τις ημέρες της παραμονής τους στην Αλεξάνδρεια.

Θέλοντας δε να υπογραμμίσει έμπρακτα τη σημασία που αποδίδει η Αλεξανδρινή Εκκλησία στη συγκεκριμένη προσπάθεια και να ενισχύσει με την προσωπική του παρουσία το έργο της Επιτροπής, ο Πάπας και Πατριάρχης Θεόδωρος Β΄ παρέμεινε και παρακολούθησε μέρος των εργασιών της πρώτης ημέρας, ευχόμενος ο διάλογος των ημερών αυτών να αποβεί γόνιμος και καρποφόρος προς όφελος της χριστιανικής μαρτυρίας και της μεταξύ των Εκκλησιών αλληλοκατανοήσεως και ενότητος.

Την Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, 20ή Σεπτεμβρίου 2026, τελέστηκε Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στην Ιερά Πατριαρχική Μονή του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου Αλεξανδρείας, προεξάρχοντος της Α.Θ.Μ., του Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεοδώρου Β΄.

Τον Μακαριώτατο πλαισίωσαν και συλλειτούργησαν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Βελγίου κ. Αθηναγόρας, εκ του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Ζιμπάμπουε και Αγκόλας κ. Σεραφείμ, Μέμφιδος κ. Νικόδημος και Ταμιαθέως κ. Γερμανός, καθώς και οι Θεοφιλέστατοι Επίσκοποι Ιππώνος κ. Στέφανος και Μαρεώτιδος κ. Δαμασκηνός.

Συμπροσευχόμενος παρέστη ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Târgoviște κ. Νήφων, εκ του Πατριαρχείου Ρουμανίας.

Στη Θεία Λειτουργία συλλειτούργησαν επίσης κληρικοί-εκπρόσωποι των Ορθοδόξων Εκκλησιών Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, Βουλγαρίας και Κύπρου, οι οποίοι βρίσκονται αυτές τις ημέρες στην Αλεξάνδρεια συμμετέχοντας στις εργασίες της Διεθνούς Επιτροπής Αγγλικανορθοδόξου Θεολογικού Διαλόγου (International Commission for Anglican-Orthodox Theological Dialogue-ICAOTD), οι συνεδριάσεις της οποίας φιλοξενούνται στην Έδρα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας.

Παρέστησαν επίσης εκπρόσωποι της Αγγλικανικής Κοινωνίας, μέλη της ίδιας Διεθνούς Επιτροπής, με επικεφαλής τον Επίσκοπο κ. Μιχαήλ Λούις, συμπρόεδρο της Επιτροπής από αγγλικανικής πλευράς, καθώς και τον πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας κ. Ανδρέα Βαφειάδη.

Προ του πέρατος της Θείας Λειτουργίας, ο Μακαριώτατος απηύθυνε εγκάρδιο πατρικό λόγο προς το εκκλησίασμα, αναφερόμενος πρωτίστως στο βαθύ θεολογικό νόημα της Κυριακής μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού και στη θέση του Σταυρού του Κυρίου στη ζωή και στη μαρτυρία κάθε χριστιανού, ως σημείου θυσίας, αγάπης, ελπίδας και Αναστάσεως.

Απευθυνόμενος ακολούθως προς τους εκπροσώπους των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών και της Αγγλικανικής Κοινωνίας, ο Μακαριώτατος Πατριάρχης κ.κ. Θεόδωρος Β’, τους ευχαρίστησε για ακόμη μία φορά για την παρουσία τους και για την επιλογή της Αλεξάνδρειας ως τόπου συναντήσεως και θεολογικού διαλόγου, ευχόμενος οι εργασίες τους να αποδώσουν καρπούς ουσιαστικούς και διαχρονικούς.

Ιδιαιτέρως, εξέφρασε την ευχή το κείμενο που θα αποτελέσει τον καρπό της παρούσης συναντήσεως να καταστεί ένα κείμενο ιστορικό,  ένα κείμενο όχι μόνον θεολογικώς ουσιαστικό, αλλά και βαθιά ποιμαντικό και ιεραποστολικό, ικανό να στηρίζει έμπρακτα τη μαρτυρία της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο.

«Να είναι ένα κείμενο», τόνισε, «που θα φωτίζει, θα παρηγορεί και θα γεννά ελπίδα· ένα κείμενο που θα φθάνει μέχρι τον τελευταίο άνθρωπο, ιδιαιτέρως σε εκείνους που δοκιμάζονται, στους φτωχούς, στους λησμονημένους και σε όλους εκείνους που δεν έχουν πού την κεφαλήν κλίναι» κυρίως στην ήπειρο του μέλλοντος, την Αφρική.

Ο Μακαριώτατος υπογράμμισε ακόμη ότι ο αληθινός θεολογικός διάλογος αποκτά το πλήρες νόημά του όταν δεν περιορίζεται μόνο στις αίθουσες των συνεδριάσεων, αλλά μεταμορφώνεται σε έμπρακτη αγάπη, διακονία του ανθρώπου και κοινή χριστιανική μαρτυρία ελπίδας προς τον κόσμο.

Στην ομιλία του ο Μακαριώτατος δεν παρέλειψε να αναφερθεί με συγκίνηση και ευγνωμοσύνη στο πρόσωπο και τη μνήμη του μακαριστού Πατριάρχου Αλεξανδρείας, κυρού Παρθενίου Γ΄, μίας εμβληματικής μορφής της σύγχρονης ιστορίας της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας και ενός ανθρώπου που υπηρέτησε με συνέπεια, τόλμη και πνεύμα αγάπης τον διαχριστιανικό διάλογο.

Υπογράμμισε ότι η σημερινή συνάντηση δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά κατά κάποιον τρόπο συνέχεια και καρπό μιας πορείας που είχε ήδη χαράξει ο μακαριστός Πατριάρχης Παρθένιος, με την πίστη ότι η αληθινή συνάντηση των Εκκλησιών οικοδομείται με υπομονή, ειλικρίνεια, αμοιβαίο σεβασμό και προσευχή.

Για τον λόγο αυτό, όπως σημείωσε, η Εκκλησία της Αλεξανδρείας διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του και τον μνημονεύει με ιδιαίτερη τιμή. Στην Ιερά Πατριαρχική Μονή του Αγίου Σάββα έχει φιλοτεχνηθεί προς τιμήν του προτομή, ώστε κάθε επισκέπτης της Μονής, από οποιαδήποτε χριστιανική παράδοση και αν προέρχεται, να θυμάται ότι από τον τόπο αυτό πέρασε ένας μεγάλος Πατριάρχης, ο οποίος πίστεψε βαθιά στη δύναμη του διαλόγου, της καταλλαγής και της εν Χριστώ προσεγγίσεως των ανθρώπων.

Τέλος, ο Μακαριώτατος εξέφρασε τις θερμές και εγκάρδιες ευχαριστίες του προς την Α.Ε. τον Πρόεδρο της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου κ. Άμπντελ Φατάχ ελ-Σίσι, καθώς και προς την πολιτειακή ηγεσία, τις Ένοπλες Δυνάμεις και την Αστυνομία της χώρας, για τη διαρκή μέριμνα και στήριξη προς το Πατριαρχείο και τις χριστιανικές κοινότητες.

Υπογράμμισε με ιδιαίτερη συγκίνηση ότι η δυνατότητα να πραγματοποιούνται στην ευλογημένη γη της Αιγύπτου τέτοιες διεθνείς εκκλησιαστικές συναντήσεις, μέσα σε κλίμα ασφάλειας, σεβασμού και αδελφοσύνης, αποτελεί, όπως τόνισε, καρπό της αγάπης και της σταθερής υποστηρίξεως της αιγυπτιακής Πολιτείας προς τους Χριστιανούς και προς το έργο των Εκκλησιών.

«Η Αίγυπτος», σημείωσε ο Μακαριώτατος, «υπήρξε πάντοτε γη φιλοξενίας, συνάντησης και ειρηνικής συνύπαρξης. Και σήμερα, κάτω από την ηγεσία του Προέδρου κ. Άμπντελ Φατάχ ελ-Σίσι, μπορούμε να συνεχίζουμε το έργο μας, να προσευχόμαστε και να συνομιλούμε ελεύθερα, υπηρετώντας την ειρήνη, την αγάπη και την αδελφοσύνη των λαών».

Μετά τη Θεία Λειτουργία, στο Αρχονταρίκι της Ιεράς Μονής παρατέθηκε δεξίωση προς τιμήν των μελών της Διεθνούς Επιτροπής, μέσα σε εγκάρδιο και αδελφικό κλίμα.

Κατά τη διάρκεια της ίδιας ημέρας, οι συμμετέχοντες είχαν επίσης την ευκαιρία να επισκεφθούν την οικία του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, προκειμένου να γνωρίσουν από κοντά μια ακόμη σημαντική πτυχή της μακραίωνης ελληνικής παρουσίας και πνευματικής ακτινοβολίας της Αλεξάνδρειας.

Η επίσκεψη αποτέλεσε μία ιδιαίτερη γνωριμία με την πολιτιστική και λογοτεχνική κληρονομιά της πόλεως και με τη μνήμη επιφανών Ελλήνων δημιουργών, οι οποίοι με το έργο και την παρουσία τους σφράγισαν ανεξίτηλα την ιστορία της Αλεξάνδρειας και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της οικουμενικής πνευματικής της ταυτότητας.

Και έτσι, μέσα στην πόλη όπου επί αιώνες συναντώνται λαοί, παραδόσεις, πολιτισμοί και Εκκλησίες, η ημέρα αυτή ολοκληρώθηκε με την αίσθηση ότι η Αλεξάνδρεια εξακολουθεί να παραμένει τόπος συνάντησης και διαλόγου, τόπος μνήμης και ελπίδας. Κάτω από τη σκιά του Τιμίου Σταυρού, η κοινή προσευχή, η αδελφική παρουσία και η αναζήτηση της ενότητας άφησαν μία ακόμη φωτεινή σελίδα στη μακραίωνη ιστορία της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας και μία ζωντανή προσδοκία ότι η αγάπη του Χριστού μπορεί πάντοτε να ανοίγει δρόμους εκεί όπου οι άνθρωποι αναζητούν την αλήθεια, την ειρήνη και την αδελφοσύνη.

περισσότερες φωτογραφίες