«ΑΓΙΟΣ ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ
ΠΑΤΗΡ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
368 – 2008 ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ»
Συνοδικό Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας-Αμμοχώστου
Παραλίμνι, 8-11 Μαΐου 2008
ΑΓΙΟΣ ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ
ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ
ΒΙΟΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ, ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ
ΤΙΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
Ἡ Ἱερά Μητρόπολη Κωνσταντίας – Ἀμμοχώστου ὀργάνωσε, ἀπό τίς 8 – 12 Μαΐου 2008, Διεθνές Ἐπιστημονικό Συνέδριο γιά τόν Ἅγιο Ἐπιφάνιο Κωνσταντίας (Σαλαμῖνoς) τῆς Κύπρου. Γιά πρώτη φορά διεθνῶς ὀργανώθηκε Συνέδριο γιά τόν ἅγιο Ἐπιφάνιο, στό ὁποῖο ἀναπτύχθηκαν πτυχές τῆς ζωῆς, τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ, θεολογικοῦ καί συγγραφικοῦ του ἔργου, μεταφράσεων τῶν ἔργων του σέ ἄλλες ἀρχαῖες ἐκκλησιαστικές γλῶσσες, Γεωργιανά, Ἀρμενικά, Ρωσικά κ.λπ., ὅπως ἐπίσης καί γιά τήν τιμή τοῦ Ἁγίου στήν Ἐκκλησία τῆς Κύπρου καί γιά τή σχέση του μέ ἄλλες Ἐκκλησίες. Στὸ Συνέδριο συμμετεῖχαν ἱεράρχες, καθηγητές ἑλληνικῶν καί ξένων πανεπιστημίων καί ἄλλοι διακεκριμένοι ἐρευνητές ἀπό τήν Κύπρο καί τό ἐξωτερικό, οἱ ὁποῖοι παρουσίασαν εἰσηγήσεις ἐντός τῶν παρακάτω ἑνοτήτων:
- A. Βίος καί συγγραφικό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου.
Εἰσήγηση μέ τίτλο «Ὁ βίος καί το συγγραφικό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου» παρουσίασε ὁ Καθηγητής τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων κ. Κώστας Ν. Κωνσταντινίδης. Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος, ἕνεκα τοῦ σημαντικοῦ συγγραφικοῦ του ἔργου, τῆς σταθερῆς ὀρθοδόξου πίστεως καί τῆς ὑποδειγματικῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς του ἐνωρίς καθιερώθηκε ὡς οἰκουμενικός διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας. Πολλά ἀπό τά ἔργα του μεταφράσθηκαν σέ ὅλες τίς ἐν χρήσει ἀρχαῖες ἐκκλησιαστικιές γλῶσσες, ὅπως Συριακή, Κοπτική, Γεωργιανή, Ἀρμενική. Ὁ αἰδεσιμώτατος Mesrop Parsamyan ἀναφέρθηκε σέ μεταφράσεις ἔργων καί τοῦ βίου τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στήν ἀρμενική. Στίς γεωργιανές μεταφράσεις ἔργων τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου ἀναφέρθηκε ὁ Καθηγητής τοῦ Κρατικοῦ Πανεπιστημίου Τυφλίδας κ. Valeri Silogava. Ἡ μελέτη, ἐπίσης, τῆς Καθηγήτριας κ. Maia Rapava-Gachechiladze τοῦ Ἰνστιτούτου Χειρογράφων Τυφλίδος παρουσίασε εἰδικότερα τή γεωργιανή μετάφραση τοῦ ἔργου τοῦ Ἐπιφανίου Κωνσταντίας «Ἀνακεφαλαίωσις». Ὁ Πανοσιολογιώτατος Ἡγούμενος Δρ Διονύσιος Shlonov τῆς Θεολογικῆς Ἀκαδημίας τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας αναφέρθηκε στή μελέτη τῶν ἔργων τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στή Θεολογική Ἀκαδημία Μόσχας.
Το Πανάριον εἶναι ἕνα ἀπό τά πλέον σπουδαῖα καί σημαντικά ἔργα τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου. Ὁ Θεοφιλέστατος Χωρεπίσκοπος Μεσαορίας κ. Γρηγόριος ἀσχολήθηκε ἰδιαιτέρως μέ τίς πηγές τοῦ ἔργου αυτοῦ. Τέλος τή μεγάλη προσφορά τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου ὅσον ἀφορᾶ στή διάσωση σημαντικῶν κειμένων ὀρθοδόξων ἤ αἱρετικῶν συγγραφέων καταδέξεισε μέ τήν Εἰσήγησή του ὁ Καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἀθανάσιος Γλάρος.
Β. Ἡ Ἁγία Γραφή στή θεολογία καί στό συγγραφικό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου.
Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος ἦταν ἄριστος γνώστης τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Στά ἔργα τοῦ χρησιμοποιεῖ ἐκτενῶς χωρία ἀπό τήν Παλαιά καί Καινή Διαθήκη. Τό θέμα αὐτό ἀνέλυσαν στίς εἰσηγήσεις τους ὁ Καθηγητής Χρῆστος Οἰκονόμου, «Το βιβλικό ὑπόβαθρο τῆς θεολογίας τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου» καί ἡ Καθηγήτρια Ἑλένη Χριστινάκη, μὲ τίτλο «Ἡ μετάφραση τῶν Ἐβδομήκοντα (Ο’) κατά τόν ἅγιο Ἐπιφάνιο».
Γ. Ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου.
Θέματα τῆς δογματικῆς διδασκαλίας τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου πραγματεύθηκαν στίς εἰσηγήσεις τους ὁ Θεοφιλέστατος Ἐπίσκοπος Καρπασίας κ. Χριστοφόρος («Ὀρθοδοξία καί Αἵρεση στόν ἅγιο Ἐπιφάνιο»), οἱ Καθηγητές τῆς Πατρολογίας καί τῆς Δογματικῆς πρωτοπρ. Γεώργιος Δράγας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Τιμίου Σταυροῦ Βοστώνης, Η.Π.Α., («Ἡ χριστολογική διδασκαλία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου»), κ. Νίκος Νικολαΐδης τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν («Ἡ διδασκαλία περί τῆς μοναρχίας τοῦ Πατρός στήν Ἁγία Τριάδα κατά τόν ἅγιο Ἐπιφάνιο») καί πρωτοπρ. Χρῆστος Φιλιώτης – Βλαχάβας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ. («Ἡ περί Ἁγίου Πνεύματος διδασκαλία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου») καί ὁ π. Μωϋσῆς Al Khazi τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χαλεπίου καὶ Ἀλεξανδρέττας («Ἐκκλησιολογικές προσεγγίσεις στά ἔργα τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου»).
Ἕνα εἰδικό θέμα, τό ὁποῖο φανερώνει τή μεγάλη συμβολή τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στήν ἑδραίωση τῆς πίστεως, πραγματεύθηκε στήν Εἰσήγησή του μέ τίτλο «Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος, ἡ Β΄ Οἰκουμενική Σύνοδος καί τό Σύμβολον τῆς Πίστεως» ὁ κ. Βλάσιος Φειδᾶς, Ὁμότιμος Καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Τό κύρος καί ἡ οἰκουμενική ἀκτινοβολία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου φανερώνεται ἐπίσης ἀπό τήν εὐρεία χρήση τοῦ ὀνομάτος καί τῶν ἔργων του ἀπό τούς κατά καιρούς αἱρετικούς καί ἐἰδικότερα τούς εἰκονομάχους. Στό θέμα αὐτό ἀναφέρθηκαν ὁ Καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Sherbrooke, Quebec Καναδᾶ, π. Stéphane Bigham, στήν Εἰσήγησή του μέ τίτλο «Epiphanius of Salamis: Doctor of Iconoclasm?» καί ἡ Καθηγήτρια τῆς Ἱστορίας τῆς Τέχνης στό Ἐλεύθερο Πανεπιστήμιο Βερολίνου κ. Brigitta Schrade («Ὁ Χριστιανισμός κατά τοῦ παγανισμοῦ: Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος καί τά πρῶτα βήματα πρός τή χριστιανική εἰκονογραφία»). Ὁ Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος, Καθηγητής τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ἀναφέρθηκε στή χρήση τῶν ἔργων τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου κατά τίς συζητήσεις μεταξύ Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας γιά τό ζήτημα τοῦ Filioque (Παρερμηνεία χωρίων τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στή Σύνοδο Φερράρας – Φλωρεντίας).
Δ. Προσωπικότητα καί ἀκτινοβολία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου καί τοῦ ἔργου του στήν Κυπριακή καί τήν Ὀρθόδοξη Καθολική Ἐκκλησία
Τίς σχέσεις τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου μέ τίς ἄλλες ἐκκλησίες παρουσίασαν ὁ Σεβ. Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντίνης κ. Ἀρίσταρχος, «Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος καί ἡ σχέσις του μετά τῆς Ἐκκλησίας Ἱεροσολύμων καί τοῦ παλαιστινοῦ μοναχισμοῦ», ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Κένυας κ. Μακάριος, «Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος καί ἡ σχέση του μέ την Ἐκκλησία τής Ἀλεξανδρείας», ὁ Πανιερ. Μητροπολίτης Ταμασοῦ καί Ὀρεινῆς κ. Ἠσαΐας, «Ὁ φερόμενος παροξυσμός μεταξύ τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου Κύπρου καί τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου» καὶ ὁ Πανιερ. Μητροπολίτης Μόρφου κ. Νεόφυτος, «Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος καί ἡ διαμόρφωση τοῦ θεσμοῦ τῆς πενταρχίας τῶν Πατριαρχῶν». Τέλος ὁ δρ Ἀνδρέας Βίττης στήν εἰσήγησή του ἀνέλυσε τή συμβολή τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στήν ἑδραίωση τοῦ κυπριακοῦ αὐτοκεφάλου.
Ε. Ἀναφορές κανονικοῦ καί ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου στό συγγραφικό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου καί χρήση του ἀπό τή μεταγενέστερη βυζαντινή νομική γραμματεία.
«Οἱ κανονικές ἀναφορές στό ἔργο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου» ἦταν τό θέμα τῆς εἰσηγήσεως τοῦ Καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Θεοδώρου Γιάγκου, ἐνῶ ὁ μακαριστός Καθηγητής τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Κωνσταντῖνος Πιτσάκης παρουσίασε τό θέμα: «Ὁ Ἅγιος Ἐπιφάνιος στή βυζαντινή νομική γραμματεία».
Στ. Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος, ἡ λειτουργική παράδοση καί ἡ τιμή του.
Οἱ λειτουργικές πηγές, ἡ ἀρχαιολογική σκαπάνη, ἡ ἁγιογραφία, τά σωζόμενα μνημεῖα καί ναοί, ἀφιερωμένοι στόν Ἐπιφάνιο Κωνσταντίας, καθώς καί τοπωνύμια πού φέρουν τό ὄνομά του, ἀποτελοῦν ἀπόδειξη τῆς εὐρύτατης τιμῆς πού ἐτύγχανε ὁ Ἅγιος. Ὁ Καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Γεώργιος Φίλιας στήν εἰσήγησή του ἀναφέρθηκε στά λειτουργικά κείμενα πού ὑπάρχουν στά ἔργα τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου καί τή γενικότερη σχέση του μέ τήν λειτουργική παράδοση. Ἐἰδική μελέτη σχετικά μέ τήν Ἀναφορά τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου ἔχει ἐκδόσει ὁ ἀείμνηστος Καθηγητής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωάννης Φουντούλης, ἡ ὁποία παραχωρήθηκε εὐγενῶς πρό τοῦ θανάτου του πρός ἔκδοση σέ τιμητικό τόμο γιά τά 1600 ἀπό τό θάνατο τοῦ ἁγίου Ἐπιφανιου (2003) καί ἡ ὁποῖα τελικά περιελήφθη στά Πρακτικά τοῦ Συνεδρίου. Ἡ εἰσήγηση τοῦ Καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Συμεών Πασχαλίδη εἶχε ὡς θέμα: «Ἡ βυζαντινή καί μεταβυζαντινή ἁγιολογική καί ὑμνογραφική παράδοση γιά τόν ἅγιο Ἐπιφάνιο Κωνσταντίας».
Στήν ἐναρκτήρια τελετή τοῦ Συνεδρίου προβλήθηκε ἡμίωρη ταινία μέ θέμα τήν τιμή τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στήν Κύπρο καί μέ τόν τίτλο «Ἐπιφάνιος, ὁ Μέγας Ἀρχιερεύς, τό τεῖχος τῶν Κυπρίων». Ἡ ἔρευνα καί ἡ παρουσίαση ἦταν τοῦ δρ Γεωργίου Κάκκουρα.
Στήν περίφημη βασιλική τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου στήν κατεχόμενη Σαλαμίνα ἀναφέρθηκε στήν εἰσήγησή του ὁ Βυζαντινολόγος δρ Ἀθανάσιος Παπαγεωργίου, ἐνῶ ὁ ἀρχαιολόγος δρ Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου παρουσίασε το θέμα: «Ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος στή Βυζαντινή Τέχνη τῆς Κύπρου».
Ζ. Σύγχρονοι προβληματισμοί καί θεολογική σκέψη τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου.
Ἡ θεολογική σκέψη καί ἐκκλησιολογία τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου προσφέρει δυνατότητα ὥστε νά ἀπαντηθούν προβλήματα, πού ἀπασχολοῦν τήν Ἐκκλησία στή σύγχρονη ἐποχή. Ἐντός αὐτῆς τῆς προοπτικῆς, ὁ Πανιερ. Μητροπολίτης Κωνσταντίας – Ἀμμοχώστου κ. Βασίλειος παρουσίασε εἰσήγηση με τίτλο: «Προσληπτικότητα καί Παράδοση. Ἡ θέση τῆς γυναίκας στήν Ἐκκλησία κατά τόν ἅγιο Ἐπιφάνιο». Τέλος ὁ Καθηγητής τοῦ Τμήματος Ἐπιστημῶν Ἀγωγῆς τοῦ Πανεπιστημίου Κύπρου κ. Σταῦρος Φωτίου, παρουσίασε τό θέμα: «Θεός, ἄνθρωπος, κοινωνία: Ἡ διαλογική τους σχέση κατά τόν Ἅγιο Ἐπιφάνιο Κωνσταντίας».
